Próby wątrobowe z krwi na miejscu: AST, ALT, albumina.

Dlaczego badanie prób wątrobowych ma znaczenie w aptece?

Choroby wątroby we wczesnych stadiach często przebiegają bezobjawowo. Wiele osób z podwyższonymi enzymami wątrobowymi lub obniżonym stężeniem albuminy nie ma zauważalnych objawów, co sprawia, że przypadkowe wykrycie w łatwo dostępnych punktach opieki ma znaczenie kliniczne.

Dlaczego apteki powinny oferować badanie prób wątrobowych:

• Identyfikacja klientów z wczesną lub nierozpoznaną dysfunkcją wątroby, w tym osób ze znanymi metabolicznymi czynnikami ryzyka.
• Monitorowanie klientów przyjmujących leki o znanym lub potencjalnym wpływie na wątrobę dzięki wygodnej kontroli na miejscu.
• Zapewnienie szybkiej opcji przesiewowej oceny wątroby w ramach szerszego badania zdrowia, np. razem z markerami kardiometabolicznymi.
• Wspieranie odpowiednio wczesnego skierowania do opieki klinicznej, gdy wyniki wskazują na nieprawidłową funkcję wątroby.

Co oznacza każdy marker w próbach wątrobowych? 

Aminotransferaza alaninowa (ALT) 

ALT to enzym występujący w dużych stężeniach w wątrobie. Jego główna rola jest metaboliczna: pomaga organizmowi przekształcać aminokwasy w energię. W warunkach prawidłowych we krwi krążą jedynie niewielkie ilości ALT. Gdy komórki wątroby są uszkodzone lub poddane stresowi, ALT przedostaje się do krwiobiegu.

Ponieważ ALT występuje głównie w wątrobie, a w innych tkankach w znacznie niższych stężeniach, uważa się ją za bardziej swoistą dla wątroby niż AST (patrz niżej). Podwyższone ALT jest jednym z najczulszych wczesnych wskaźników uszkodzenia hepatocytów. Stopień podwyższenia dostarcza ważnego kontekstu klinicznego: nieznacznie podwyższone wartości mogą odzwierciedlać stłuszczeniową chorobę wątroby lub działanie leku, natomiast znacznie podwyższone wartości wskazują raczej na ostrzejsze lub cięższe schorzenia wątroby.

Okres półtrwania ALT wynosi około 47 godzin, co oznacza, że jej poziom spada stosunkowo szybko po ustąpieniu przyczyny uszkodzenia. Wartości ALT są zwykle wyższe u mężczyzn niż u kobiet i korelują również z masą ciała, osoby z wyższym BMI mają zazwyczaj wyższy zakres prawidłowych wartości ALT.

Aminotransferaza asparaginianowa (AST)

AST uczestniczy w tych samych szlakach metabolizmu aminokwasów co ALT i podobnie jak ALT jest uwalniana do krwiobiegu w przypadku uszkodzenia komórek wątroby. AST występuje jednak w dwóch odrębnych formach (izoenzym cytozolowy i mitochondrialny) i w przeciwieństwie do ALT jest obecna w znacznych ilościach w wielu tkankach poza wątrobą, w tym w mięśniu sercowym i mięśniach szkieletowych, nerkach, mózgu i erytrocytach. Sprawia to, że AST jest mniej swoista dla wątroby niż ALT: podwyższone AST nie jest automatycznie oznaką choroby wątroby, a przyczyny pozawątrobowe, takie jak uraz mięśni, intensywny wysiłek fizyczny czy hemoliza, należy brać pod uwagę, zwłaszcza gdy ALT jest prawidłowe.

Dlatego pomiar AST razem z ALT jest bardziej informatywny niż oznaczenie każdego z tych markerów osobno. Oba badania łącznie dają pełniejszy obraz tego, co dzieje się w wątrobie, i pomagają zaplanować dalsze kroki.

Podobnie jak w przypadku ALT, wartości AST są zwykle wyższe u mężczyzn niż u kobiet.

Albumina

Albumina jest najliczniej występującym białkiem osocza krwi, a wątroba jest głównym miejscem jej produkcji. Pełni ona kilka kluczowych funkcji: utrzymuje ciśnienie onkotyczne (które zatrzymuje płyn w naczyniach krwionośnych), transportuje hormony, witaminy, kwasy tłuszczowe i enzymy w organizmie oraz uczestniczy w buforowaniu pH.

Ponieważ albumina odzwierciedla zdolność syntetyczną wątroby w dłuższym czasie (jej okres półtrwania wynosi około 21 dni), jest użytecznym markerem przewlekłej lub utrwalonej dysfunkcji wątroby, a nie ostrego uszkodzenia. Niskie stężenie albuminy obserwuje się w przewlekłych chorobach wątroby i marskości, a także w długotrwałym niedożywieniu, ogólnoustrojowym stanie zapalnym oraz schorzeniach przebiegających z utratą białka, takich jak zespół nerczycowy. Z uwagi na te przyczyny pozawątrobowe albuminę należy zawsze interpretować w kontekście klinicznym, razem z aminotransferazami i innymi wynikami.

W przeciwieństwie do ALT i AST, których poziom rośnie przy uszkodzeniu komórek wątroby, stężenie albuminy spada, gdy wątroba nie jest już w stanie wytwarzać jej w odpowiedniej ilości. Dlatego albumina jest markerem uzupełniającym, obrazującym inny aspekt zdrowia wątroby.

Jak wykonuje się pomiar prób wątrobowych?

• Próbka: niewielka próbka włośniczkowej krwi pełnej (nakłucie opuszki palca)

• Mierzone markery: ALT, AST, albumina

• Jednostki: ALT i AST w U/L; albumina w g/L

• Czas uzyskania wyniku: kilka minut

Interpretacja: wyniki prób wątrobowych są najbardziej informatywne, gdy wszystkie trzy markery analizuje się łącznie, a nie oddzielnie. Należy zawsze postępować zgodnie z instrukcją używania (IFU) dołączoną do urządzenia i zestawu testowego, aby zapewnić dokładne wyniki w punkcie opieki. Wyniki należy interpretować z uwzględnieniem lokalnych zakresów referencyjnych oraz indywidualnej sytuacji każdego klienta.

Badanie panelu wątrobowego z Igloo Reader Pro

Panel wątrobowy można oznaczyć z niewielkiej próbki krwi włośniczkowej pełnej za pomocą Igloo Reader Pro w aptekach lub innych placówkach point-of-care. Wszystkie trzy markery są analizowane z jednej próbki, a wyniki są dostępne w ciągu kilku minut, bez potrzeby obróbki laboratoryjnej.

Korzyści z badania panelu wątrobowego z Igloo Reader Pro w aptekach:

• Szybkie, ilościowe wyniki trzech markerów wątrobowych w miejscu opieki nad pacjentem.
• Badanie przesiewowe w kierunku zaburzeń czynności wątroby u klientów z metabolicznymi czynnikami ryzyka podczas jednej krótkiej wizyty.
• Monitorowanie klientów przyjmujących leki potencjalnie hepatotoksyczne bez konieczności skierowania do laboratorium.
• Poszerzenie oferty usług profilaktycznych i wsparcie szybkiej dalszej opieki klinicznej.

Dobre praktyki badania panelu wątrobowego

• Na czczo: ALT, AST i albumina nie zależą istotnie od niedawnego posiłku. Badanie na czczo nie jest wymagane, ale ujednolicenie warunków przy powtórnych badaniach poprawia porównywalność wyników w czasie.

• Leki i suplementy: Na poziom enzymów wątrobowych może wpływać wiele leków, w tym niektóre antybiotyki, azolowe leki przeciwgrzybicze, leki przeciwdrgawkowe oraz suplementy ziołowe lub diety. Przy interpretacji wyników zawsze należy uwzględnić przyjmowane przez klienta leki i suplementy.

• Alkohol: Niedawne spożycie alkoholu może przejściowo podwyższać ALT i AST. Aby uzyskać reprezentatywny wynik, klienci powinni najlepiej unikać alkoholu przed badaniem.

• Wysiłek fizyczny: Intensywna aktywność fizyczna może podwyższać AST, a w mniejszym stopniu ALT, w wyniku obrotu tkanki mięśniowej. Przy interpretacji wyników należy uwzględnić niedawną aktywność.

• Powtarzanie badań: Pojedynczy wynik panelu wątrobowego jest informatywny, ale trendy w czasie mają większe znaczenie kliniczne. Klienci z wartościami granicznymi odnoszą korzyść z dalszego monitorowania.

Dowiedz się więcej o panelu wątrobowym >

Dlaczego apteki powinny oferować badanie panelu wątrobowego?

Choroby wątroby należą do najczęściej niediagnozowanych schorzeń u dorosłych, a jednocześnie markery, które je sygnalizują, są proste, szybkie i możliwe do oznaczenia w miejscu opieki nad pacjentem. Dla aptek to znacząca szansa.

Wielu dorosłych z metabolicznymi czynnikami ryzyka, takimi jak otyłość, cukrzyca typu 2 czy zespół metaboliczny, nigdy nie miało oznaczanych enzymów wątrobowych, mimo podwyższonego ryzyka. Klienci przyjmujący długotrwale leki o znanym wpływie na wątrobę odnoszą korzyść z okresowego monitorowania w ramach rutynowego przeglądu lekowego. A ponieważ zaburzenia czynności wątroby często współwystępują z chorobami sercowo-naczyniowymi i metabolicznymi, dodanie panelu wątrobowego do lipidogramu lub HbA1c daje pełniejszy obraz profilaktyczny podczas jednej wizyty, bez dodatkowej komplikacji dla klienta czy zespołu apteki.

Literatura

• Shang Hong, Wang Yusan, Shen Ziyu et al. National Clinical Laboratory Procedures [M]. Wyd. 4. Beijing: People's Medical Publishing House, 2014: 279–283. (Cytowane w instrukcji używania (IFU) karty testowej Konsung DiaCard-6 (P/N: 128010203, Rev. 1.1, luty 2024))
• WS/T404.1-2012. Reference intervals for common clinical biochemical tests - Part 1: Serum alanine aminotransferase, aspartate aminotransferase, alkaline phosphatase and γ-glutamyltransferase. WS/T404.1-2012. Reference intervals for common clinical biochemistry tests - Part 2: Serum total protein and albumin. (Cytowane w instrukcji używania (IFU) karty testowej Konsung DiaCard-6 (P/N: 128010203, Rev. 1.1, luty 2024))
• Lala V, Zubair M, Minter DA. Liver Function Tests. In: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023.
• Vroon DH, Israili Z. Aminotransferases. In: Walker HK, Hall WD, Hurst JW, editors. Clinical Methods: The History, Physical, and Laboratory Examinations. 3rd ed. Boston: Butterworths; 1990. Chapter 99.
• National Library of Medicine, MedlinePlus. AST Test.
• National Library of Medicine, MedlinePlus. ALT Blood Test.
• National Library of Medicine, MedlinePlus. Albumin Blood Test.
  Kwo PY, Cohen SM, Lim JK. ACG Clinical Guideline: Evaluation of Abnormal Liver Chemistries. Am J Gastroenterol. 2017;112(1):18–35. doi: 10.1038/ajg.2016.517
• Mayo Clinic. Liver function tests.
  Chalasani N et al. Features and Outcomes of 899 Patients With Drug-Induced Liver Injury: The DILIN Prospective Study. Gastroenterology. 2015;148(7):1340–1352.
• NIH LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury.

Zastrzeżenie

Niniejsze informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Należy zawsze stosować lokalne zakresy referencyjne i w celu diagnozy oraz leczenia skonsultować się z pracownikiem ochrony zdrowia.